Skip to content Skip to footer

Prawidłowe zastrzeżenie kary umownej przy wynagrodzeniu kosztorysowym

Aby postanowienie umowne regulujące karę umowną było ważne i mogło wywrzeć skutki prawne, musi zawierać określone essentialia negotii.

Zgodnie z art. 483 § 1 KC można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy pieniężnej.

Zastrzeżenie kary umownej w określonej sumie oznacza, że zastrzeżona kara winna być określona kwotowo. Oznaczenie kwotowe nie oznacza, że niezbędne jest określenie wprost kwoty kary umownej, dopuszczalne jest oznaczenie innym miernikiem wysokości, np. ułamkiem wartości rzeczy, albo ułamkiem innej sumy (np. wynagrodzenia), jeżeli ustalenie kwoty byłoby tylko czynnością arytmetyczną.

Przy zastrzeżeniu kary umownej istotne jest, aby zarówno strony umowy jak i następnie sąd rozpoznający sprawę byli w stanie obliczyć wysokość kary umownej. Oznacza to, że kara umowna powinna być możliwa do wyliczenia już w momencie zawarcia umowy, a ustalenia stron mają charakter dokonany i zamknięty.

Nie jest natomiast możliwe zastrzeżenie kary umownej odnoszące się do wynagrodzenia, które w trakcie trwania robót może zostać zmienione, ponieważ nie jest możliwe ustalenie jej wysokości w dacie zawarcia umowy.

Wartość kary umownej powinna być oznaczona i znana stronom możliwość wyliczenie jej ostatecznej wartości przed wystąpieniem naruszenia zobowiązania. W przypadku kar umownych za zwłokę lub opóźnienie wyrażonych w postaci ułamka (procentu) oznaczonego świadczenia za każdą jednostkę czasu analizowany wymóg jest spełniony jedynie w razie jednoczesnego określania maksymalnej wartości takiej kary umownej. Brak tego elementu powoduje nieważność dokonanego zastrzeżenia (art. 58 § 3 KC) (vide: K. Osajda, Prawo zobowiązań – część ogólna, 2020).

Wyrażenie w postaci procentu jest często spotykane w praktyce zwłaszcza w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, przy czym nie ma problemu, jeżeli wynagrodzenie jest określone stałą kwotą (np. ryczałt w umowie o roboty budowlane). Nie jest natomiast możliwe zastrzeżenie kary umownej odnoszące się do wynagrodzenia kosztorysowego, jako że nie jest możliwe ustalenie jej wysokości w dacie zawarcia umowy, jak również w trakcie trwania robót, np. z powodu odstąpienia od umowy, zmniejszenia zakresu robót. W konsekwencji, jeżeli strony nie ustalą w umowie wprostkwoty kary umownej, postanowienie umowne będzie nieważne, jako sprzeczne z art. 483 § 1 KC (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 3 października 2019, I CSK 280/18).

W ramach rozważań natury ogólnej, orzecznictwo i doktryna wypracowały stanowisko, zgodnie z którym, przyjmuje się, że wymóg ustalenia określonej sumy pieniężnej jest spełniony, gdy strony z góry określają wysokość kary umownej, albo gdy w treści umowy wskazują podstawy do definitywnego określenia jej wysokości.

Brak określenia w umowie końcowego terminu naliczania kar umownych ani ich kwoty maksymalnej, prowadzi do obciążenia zobowiązanego tym świadczeniem w nieokreślonym czasie, a więc w istocie tworzy zobowiązanie wieczne, niekończące się. Takie ukształtowanie zobowiązania zapłaty kary umownej, nie spełnia należącego do jego istoty wynikającego z art. 483 § 1 KC wymagania określenia sumy pieniężnej podlegającej zapłacie w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania niepieniężnego. Wymóg ten jest spełniony, gdy strony z góry określają wysokość kary umownej, albo gdy w treści umowy wskazują podstawy do definitywnego określenia jej wysokości(vide: wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z 22 października 2015, IV CSK 687/14, wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu 13 listopada 2017, I C 87/16, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi – XIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy z 31 października 2018 roku, XIII Ga 642/18, wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 26 marca 2019, KIO 340/19).

Cechą charakterystyczną wynagrodzenia kosztorysowego jest to, że ma ono charakter wynikowy, jego wysokość jest zależna od rozmiaru świadczenia wykonanego przez przyjmującego zamówienie (tj. nakładu pracy, ilości materiału) i zostaje wyliczona według cen i stawek przyjętych w kosztorysie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 1981, IV CR 157/81).

Sporządzany na etapie zawarcia umowy kosztorys określa wynagrodzenie w sposób przybliżony, szacunkowy, natomiast o ostatecznej wysokości wynagrodzenia decyduje rozmiar świadczenia składającego się na wykonane roboty. 

 

Zostaw komentarz